Producenci telefonów – fabryki

Zebraliśmy z różnych źródeł informacje o polskich zakładach produkujących telefony. Zapewne wymagają uzupełnienia, dlatego będziemy wdzięczni za sugestie.

PZT

Przed wojną: PZT utworzono w 1932, w wyniku wcielenia Państwowej Wytwórnii Łączności do Państwowej Wytwórni Aparatów Telegraficznych i Telefonicznych (PWATT) i zmiany nazwy tej ostatniej na Państwowe Zakłady Tele- i Radiotechniczne w Warszawie. PZT produkowało głównie dla wojska – np. radiostacje polowe, ale również sprzęt telegraficzny i odbiorniki radiowe. Po wojnie, na przełomie lat 1949/1950 zakłady przekształcono na Zakłady Wytwórcze Urządzeń Telefonicznych im. “Komuny Paryskiej” (ZWUT).
Na podstawie: pl.wikipedia.org/wiki/Państwowe_Zakłady_Tele-_i_Radiotechniczne

Jednym z telefonów produkowanych przez PZT jest ten piękny CB-35 z 1936r., wciąż działający:

P.A.S.E. Ericsson

Polska Akcyjna Spółka Elektryczna Ericsson (P.A.S.E. Ericsson) działała w Polsce od 1924r. Było to przedsiębiorstwo o kapitale Szwedzkim. Początkowo firma sprowadzała gotowe telefony ze Szwecji. Następnie PASE Ericsson połączyła się ze Śląską Fabryką Telefonów tworząc przedsiębiorstwo “Telsyg S.A.” znajdujące się w Wełnowcu. W 1936r. firma Ericsson stała się jedynym właścicielem fabryki. W kolejnych latach podjęto decyzje o przeniesieniu zakładu. We wrześniu 1937r. wybrano siedzibę przy ul. Kozienickiej (obecnie ul. Struga 60), którą Gmina Miasta Radomia sprzedała 3 marca 1938r. firmie PASE “Ericsson”. Jako datę założenia Radomskiej Wytwórni Telefonów przyjmuje się dzień 20 grudnia 1938r. tj. moment uruchomienia produkcji. Produkcja telefonów w fabryce w Wełnowcu została ostatecznie zlikwidowana z dniem 30 listopada 1938r. i całkowicie przeniesiona do Radomia. Poniżej – artykuł prasowy z 1938r. dotyczący budowy fabryki. (źródło: fotopolska.eu)

Powojenni producenci telefonów

T-9 / ZWAT / RWT

Dnia 16 stycznia 1945r. budynek fabryki w Radomiu został wyzwolony spod okupacji. W dniu 22 października 1945 fabryka została przejęta pod tymczasowy Zarząd Państwowy z niezmienioną nazwą: Polska Akcyjna Spółka Elektryczna Ericsson. Zakład korzystając z licencji produkował aparaty telefoniczne typu DC1PL1. Dnia 11 lutego 1948r. zakład został upaństwowiony i został podporządkowany Zjednoczeniu Przemysłu Teletechnicznego (CZPT) jako Fabryka telefonów T-9 w Radomiu. W 1953r. Zakład, utrzymując swą dotychczasową nazwę – Zakłady Wytwórcze Aparatury Teletechnicznej T-9 (ZWAT) – staje się wyodrębnionym przedsiębiorstwem Państwowym na własnym rozrachunku gospodarczym. W dalszych latach (prawdopodobnie od 1961r.) Radomska Wytwórnia Telefonów zaczęła sygnować telefony znakiem RWT.

Dla Radomskiej Wytwórni Telefonów po wojnie nastały złote czasy. Gdy firma zaczynała swoją działalność zatrudniała jedynie 82 pracowników, w 1988 liczba ta sięgała 2,2 tysięcy. W roku 1970 fabryka wyprodukowała 623 tys. aparatów telefonicznych, a w 1988 r. z zakładu wyszło 1,6 mln aparatów. Eksportowano je m.in. do Syrii (gdzie od poł. lat 60. firma posiadała montownię), Tajlandii, Maroka, Francji czy też Grecji. Wielkość fabryki obrazuje pierwsze zdjęcie – rysunek kompleksu zabudowań zakładu w latach 50/60.

T-4 / ZWAT

Zakłady działające później pod nazwą Unitra FONICA, ul. Wróblewskiego 16-18, Łódź. Prawdopodobnie jedynym produkowanym telefonem był klon CB-49, sygnowany T-4, dostarczany we wczesnych latach 50. – zapewne aby wspomóc zakład T-9 w dostarczaniu potrzebnej liczby aparatów.

T-11 / Telkom-TELOS

Krakowskie Zakłady Teletechniczne – Kraków ul. Kazimierza Wielkiego 86. Głównym produktem były publiczne automaty telefoniczne oraz zestawy aparatów sekretarsko-dyrektorskich, ale również wypuścili kilka modeli telefonów – głównie dość kuriozalnych jak Kastel.

Telkom-PZT

Państwowe Zakłady Teletransmisyjne (TELKOM-PZT) z siedzibą przy ul. Marsa 56 w Warszawie to zupełnie inny podmiot niż przedwojenne PZT i jego powojenna kontynuacja. Zakłady zostały wydzielone z Zakładów Radiowych Kasprzaka. Zostały założone w 1957 roku. Zajmowały się głównie produkcją stojaków teletransmisyjnych pozwalających przesyłać rozmowy telefoniczne. Produkowano także różnorodne mierniki teletransmisyjne: mierniki poziomu sygnału, mierniki zniekształceń impulsowania, mierniki szumów na linii (psofometry). Cała produkcja znajdowała się przy ul. Marsa 56. W Zambrowie znajdował się jedynie oddział zamiejscowy, gdzie mieściła się m.in Nawijalnia, ale także produkowano terminale TN1+1. Zakłady zostały sprzedane w 1993 spółce Alcatel, a pod koniec 2015 roku prawie wszystkie budynki wyburzono. Obecnie w tym miejscu stoi Selgros.
Profil dawnego TELKOM-PZT na facebooku: www.facebook.com/pg/telkom.pzt/ – dziękujemy za pomoc w redakcji tej notki.

Telkom-Telcza

Zaklad powstal w 1967 r. Istniał prawie 30 lat – bez dwóch dni. Był największą fabryką w Czaplinku, w najlepszym swoim okresie zatrudniajaca ponad 800 osób.

Początkowo powstał jako oddział Zakładów Przemysłu Elektronicznego “KAZEL” w Koszalinie. Z końcem 1969 r. Oddział przejęły Zakłady Wytwórcze Sprzętu Teletechnicznego TELFA z Bydgoszczy, a po 3 latach zapadła decyzja o usamodzielnieniu zakładu pod nazwą Zakłady Podzespołów i Urządzeń Teletechnicznych Telkom-Telcza.

Telcza produkowała głównie wyroby dla przemysłu telekomunikacyjnego, ale nie tylko. W sumie ponad 70 różnego rodzaju produktów: telefony, radioodbiorniki, zasilacze, anteny. Znane były zwłaszcza radia samochodowe z Czaplinka. W latach osiemdziesiatych XX w. była w nie wyposażona połowa aut jeżdżących wówczas po polskich drogach.

W 1990 r. zmienił się ustrój w Polsce. Z dnia na dzień przestały wpływać zamówienia na zakładowe wyroby i usługi, a zadłużenie zakładu katastrofalnie wzrosło. Z trudem znaleziono zagranicznego inwestora (Granek GmbH), który w aporcie wniósł produkcję radioodbiorników samochodowych i innych urządzeń elektronicznych. W nowej Granek Telcza sp. z o. o. w zamian za majątek o wartości 1,52 mln zł Skarb Państwa otrzymał 45 proc. udziałów, natomiast niemiecki biznesmen Jakub Granek otrzymał 55 proc. W późniejszym czasie spółka wchodziła w związki kapitałowe z innymi zagranicznymi partnerami jeszcze dwukrotnie, poważnie na tym tracąc. Narastajace zadluzenie sprawiło, że w kwietniu 1997 r. sąd gospodarczy oglosił upadłość Telczy.

W początku lat 90. Granek-Telcza nadal produkowała telefony Aster w niemal niezmienionej formie.

Źródła:
http://www.gk24.pl/wiadomosci/drawsko-pomorskie/art/4550619,wspomnienia-i-nostalgia-za-telcza,id,t.html
Kurier Czaplinecki nr 37, wrzesień 2009
Rzeczpospolita, 10.12.1996 “Do trzech razy sztuka”  (http://archiwum.rp.pl/artykul/116738-Do-trzech-razy-sztuka.html)

Telkom-Telcent

[potrzebne źródła – brak informacji]

Rzemieślnicza Spółdzielnia Zaopatrzenia i Zbytu

Otwock, ul. Kołłątaja 1. Spółdzielnia w latach 80. produkowała (pseudo)repliki zabytkowych telefonów drewnianych. Ciekawe produkty, nie tak kiczowate jak “Malwa” z RWT, ale nadal nieco absurdalne. Bazowały na popularnych komponentach – wkładka słuchawkowa W-66, mikrofon węglowy CB-68, płytka z elektroniką i mikrostykiem, metalowa tarcza numerowa TN-74.