CB-49 i CB-59

« Powrót do listy modeli
Ostatnio edytowane: 17.07.2017

W 1949 roku rozpoczęto prace nad nowym modelem, który miał zastąpić licencyjnego CB-45 (DC2PL1). Obudowę aparatu, mikrotelefonu oraz wszystkie części zewnętrzne wykonano z czarnego bakelitu. Produkowano też aparaty CB-49 w kolorach czerwonym i zielonym, jednak dziś niezwykle trudno takie znaleźć.

Patrząc na dowolny model wzoru 49 można zauważyć pewne podobieństwo bryły do aparatu serii 45. Nie ma on tak wyrafinowanej formy i ostrych krawędzi, jest też mniejszy od licencyjnego “Ericssona” (odchudzony do 1,8kg), ale nawiązanie jest czytelne mimo wpływu współczesnych tendencji w projektowaniu.

CB-49 od początku swego istnienia stał się aparatem niezwykle popularnym. Wielkiego wyboru i tak nie było, co nie zmienia faktu, iż seria 49 była bardzo udana. I do dziś stanowi piękną ikonę rodzimego przemysłu telekomunikacyjnego. Projekt ten wykorzystywano przez ponad 20 kolejnych lat do konstrukcji innych serii aparatów, różniących się głównie częścią elektryczną i przeznaczeniem. Są to między innymi: CB-491, ATBZ-CB-49, CB-55-GD a także CB-59 i CB-591.

Aparaty serii 49 zostały zaprojektowane do współpracy z centralami zarówno ręcznymi, jak i automatycznymi, o zasilaniu napięciem 24, 50 albo 60 V. Na przestrzeni lat zmieniało się ich zewnętrzne wyposażenie zgodnie z dostępnym asortymentem – np. rodzaj przewodów i tarcz numerowych. Zmiany te stawały się na tyle popularne, że z czasem niektóre z nich uznawano za typowe. Stąd można spotkać aparaty CB-49 z tarczami numerowymi stosowanymi w modelach CB-621 pierwszych serii, trafiają się też – zamiast kabli w oplocie bawełnianym – przewody spiralne w igelicie łączące aparat z mikrotelefonem.

(zredagowano częściowo na podstawie: http://antykwaryczne.pl/body.php?m=1&tid=25&ttid=78)

Bliźniaczym telefonem był T4 produkowany przez zakład… T4 czyli Zakłady Wytwórcze Aparatów Telefonicznych ZWAT / późniejsza Unitra Fonica w Łodzi. Aparat ten niczym szczególnym się nie różnił, oprócz sygnatury T-4 i minimalnie innego okienka na kartonik z numerem z przodu: w T4 stanowi jakby jedną całość z obudową, zaś w CB-49 jest to osobno wklejana ramka, która na ogół jest dzisiaj pęknięta. Mikrotelefon bez zewnętrznej sygnatury, jednak logo T4 widać po wyjęciu mikrofonu. (Widziane również modele z sygnaturą RWT ale trudno powiedzieć czy słuchawka była oryginalna). Wszystkie części identyczne z CB-49. Produkowany w latach 50. (zaobserwowaliśmy egzemplarze z lat 53-59).

CB-59

Aparat niemalże identyczny jak CB-49. Różni je obudowa wykonana z polistyrenu a nie bakelitu oraz kształt mikrotelefonu (“słuchawki”) – zaprojektowany od nowa. Schemat ideowy jak i montażowy taki sam jak CB-49. Aparaty występowały w kolorach: kość słoniowa, szary oraz bardzo rzadkie: czerwony i zielony. Produkowane były nie tylko przez Radom, ale również krakowski Telos. Produkowane w latach 60. i w początku 70.

CB-491 i CB-591

Modele prawie identyczne z CB-49 i CB-59, zmieniono jednak nieco układ elektryczny, co pozwoliło na lepsze dopasowanie do długich linii abonenckich – np. linii 3,5km (kabel TKM 0,5mm) i linii międzycentralowej 10,5km (TKM 0,5mm) zamkniętej opornością 600Ω. W późniejszych wersjach wprowadzono kosmetyczne zmiany w środku – niektóre części takie jak w CB-621: dzwonek nowszej generacji oraz tarczę numerową której widoczne części wykonane są z plastiku (biały cyferblat z czarnymi cyframi i tarcza z pleksi).

Do rozmów zwrotnych: ATBZ-CB-49 i ATBZ-CB-591

Produkowane przez ZWAT Radom, przeznaczone są do współpracy z centralkami abonenckimi, w których połączenie z linią miejską lub drugą linią uzyskuje się przez uziemienie dwu lub jednej żyły abonenckiej. Technicznie są to zatem telefony (odpowiednio) CB-49 i CB-591 z dołożonym przyciskiem zwierającym linię do uziemienia (które jest doprowadzone to aparatu trzecim przewodem). Poza tym działanie oraz komponenty składowe są identyczne. ATBZ-CB-49 produkowany był z bakelitu w kolorach czarnym, czerwonym, zielonym, a CB-591 z polistyrenu w kolorach kość słoniowa, czerwony, zielony.

Zespołowe aparaty telefoniczne: ZAT-CB-58, ZAT-CB-59E, ZAT-CB-62, ZAT-CB-64

Produkowane przez krakowskie zakłady Telos. Przeznaczone są do współpracy z tzw. zespołowymi liniami telefonicznymi – dwa aparaty niezależnych abonentów wpinane były w jedną linię w celu oszczędności kabli. Po stronie centrali znajdowała się przystawka LZ-2. Do aparatów telefonicznych doprowadza się linię dwużyłową oraz uziemienie. Każdy abonent posiada odrębny numer i licznik (wyposażenia centralowe są osobne). Sygnały rozmowy oraz wywołania transmitowane są jak w normalnej linii, po dwóch przewodach, natomiast wybór aktywnego abonenta następuje przez uziemienie jednej z dwóch żył. W czasie gdy jeden abonent korzysta z linii, drugi jest niedostępny. Dołączenie do linii następuje przez podniesienie słuchawki oraz wciśnięcie przycisku. Poza tym korzystanie z telefonu jest analogiczne jak na zwykłej linii. Więcej o liniach współdzielonych: w patentach załączonych poniżej. Podobne rozwiązanie było stosowane w krajach zachodnich, określane jako “party line”.

Telefony ZAT-CB-58 oraz ZAT-CB-59 mają kształt aparatów CB-49/59 i posiadają następujące dodatkowe wyposażenie:
a) przycisk wywoławczy
b) rozbudowany przełącznik
c) przekaźnik koercyjny
d) układ prostowniczy z płytek selenowych

Dzwonek nie zmieścił się w obudowie aparatu i znajduje się w dodatkowym pudełku. Obudowa aparatu ZAT-CB-58 wykonana jest z bakelitu w kolorze czarnym, a ZAT-CB-59 z polistyrenu w różnych kolorach. Szczegóły działania aparatu opisane są w książce Aparaty Telefoniczne str. 283-288 – do pobrania w dziale Publikacje.

Telefon ZAT-CB-62 to wersja unowocześniona – zastosowano diody germanowe zamiast prostowników selenowych, co pozwoliło na zmieszczenie dzwonka wewnątrz aparatu. Produkowane w kolorach białym, biało-czerwonym oraz biało-zielonym. Posiadany przez nas egzemplarz jest z roku 1970. Kolejnym unowocześnieniem jest ZAT-CB-64, gdzie wrócono do techniki prostowników selenowych, ale miniaturowych i układ mostkowy zastąpiono półokresowym z dodatkową symetryzacją rezystorem. Poprawiło to jakość i niezawodność aparatów. Zewnętrznie aparaty są identyczne.

Pliki:
Schemat aparatu CB-491 (wersja pol.-ang.)
Schemat aparatu CB-49
Aparaty Telefoniczne Katalog T1 1955 (kilka losowych stron, całość – na wymianę za coś ciekawego )
Patent PRL 45361 – Dwunumerowe łącze telefoniczne oraz sposób blokowania jednego z abonentów
Patent PRL 48201 – Przystawka do telefonicznej linii zespołowej
Patent PRL 51638 – Sposób przyłączenia abonentów linii zespołowej do centrali automatycznej